Sint Jacobus de Meerdere kerk: veerkrachtig erfgoed in Haarlemmerliede
De geschiedenis van de kerk begint in 1837
Oorspronkelijk was het een eenvoudige waterstaatskerk: een rechthoekig gebouw zonder toren, apsis, sacristie of pastorie. Pas tientallen jaren later kreeg de kerk haar karakteristieke uitbreidingen. Wat begon als een bescheiden kerkgebouw groeide uit tot het monument dat vandaag de dag nog altijd een levendig hart van het dorp vormt.
Dat de kerk veel heeft meegemaakt, blijkt onder meer uit de Tweede Wereldoorlog. Toen verdwenen de toren en de klok. Vrijwilliger Kees weet ontzettend veel over de kerk en bijbehorende geschiedenis.
Hij vertelt: “Mijn broer dacht altijd dat de toren was afgebroken omdat de Duitsers er een mitrailleursnest van wilden maken. Zelf denk ik dat het ook was om een belangrijk herkenningspunt weg te nemen. Veel vliegtuigen die de spoorwegen wilden bombarderen, gebruikten de toren als oriëntatiepunt. Maar zeker weten doe ik dat niet; dat is een beetje onze eigen theorie. Na de oorlog, in 1954, is de toren weer teruggeplaatst. Maar de klok was verdwenen. Die was waarschijnlijk naar Duitsland gebracht voor de oorlogsindustrie.”
Bijzondere verhalen
Als je voor de kerk staat, sta je voor prachtige houten deuren. Met aan de linker en rechterkant de beelden van St. Jacobus de Meerdere en St. Geertruida van Nijvel. Als je binnenkomt, zie je 2 rijen met kerkbanken. Meteen valt de apsis op. Een apsis is de ronde of hoekige uitbouw aan het einde van een kerk, waar vaak het altaar staat. Zo ook hier. Hier zorgen 7 glas-in-loodramen voor een prachtige lichtinval.
Draai je je om, dan zie je het indrukwekkende Ypma-orgel. Het is gemaakt door orgelbouwer Ypma uit Alkmaar. Het orgel komt ook uit 1837. Het stond eerst in een andere kerk en kreeg hier in 1890 een tweede leven. In 2012 werd het gerestaureerd. Alle pijpen werden verwijderd, opgeknapt en teruggeplaatst. Het orgel klinkt nog altijd tijdens vieringen.
Rondom de kerk ligt een prachtige tuin, onderhouden door vrijwilligers. Samen met de pastorie, waar de Broeders van het Stille Leven wonen, vormt die een mooi geheel. Aan de overkant van de straat ligt nog een bijzonder stukje geschiedenis: de paardenmuur. Hier zetten boeren vroeger hun paarden vast als zij met paard en wagen naar de mis kwamen. "De parkeerplaats van toen", aldus Kees. De muur raakte in verval, maar werd in 2002 gerestaureerd. Vanaf het zitje naast de paardenmuur heb je een prachtig uitzicht op de kerk én haar geschiedenis.
Veerkrachtige vrijwilligers houden het erfgoed levend
De veerkracht van dit erfgoed zit juist ook in de mensen eromheen. Vrijwilligers zorgen ervoor dat het reilen en zeilen van de kerk doorgaat. Zij zorgen ervoor dat het gebouw en de tuin er verzorgd uitzien. Ze verwelkomen bezoekers en vertellen met veel enthousiasme over de geschiedenis van het bijzondere gebouw. En ze doen nog véél meer. Zo is Kees aanspreekpunt voor technische zaken en algemeen onderhoud. Hij weet ontzettend veel over het gebouw en zet zich er met veel liefde voor in. Ria organiseert de vrijwilligers die op de zondagmiddagen in de zomerperiode de gasten ontvangen die de kerk willen bezoeken.
Volgens Kees is die inzet onmisbaar: “Dat zal wel moeten, anders raken we het kwijt.” Ria zegt daarover: “Ik vind het fijn om bij de groep te horen.” De vrijwilligers kijken naar elkaar én het erfgoed om. Een bezoek aan dit erfgoed is mede dankzij deze groep vrijwilligers zeker de moeite waard. Ga eens langs en bewonder de kerk, het orgel, de tuin en de paardenmuur. Op elk stukje van het terrein vind je nieuwe verhalen!
Open Monumentendag 2026
Het thema van Open Monumentendag is dit jaar ‘Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid’. De Sint Jacobus de Meerdere kerk is daar dus een mooi voorbeeld van. Het monument doorstond de Tweede Wereldoorlog, groeide mee met veranderende tijden en wordt nog altijd met zorg onderhouden en gerestaureerd.
Erika Naeije-Steinbuch, lid van het Open Monumentendag comité hoopt dat veel mensen deze kans pakken en het monument bezoeken. "Met liefde vertellen onze vrijwilligers de verhalen achter de kerk en haar bijzondere details. Dus laat je verrassen door deze voor veel Haarlemmermeerders nog onbekende plek", aldus Erika.
Tijdens Open Monumentendag ben je op zaterdag 12 september (van 10:00 tot 16:00 uur) en zondag 13 september (van 13:00 tot 16:00 uur welkom om dit bijzondere verhaal zelf te ontdekken.
