Fort bij de Liebrug: een veerkractig fort met steeds een nieuw verhaal

Het fort is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, dat op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat

Deze verdedigingslinie is totaal 49 kilometer lang en bestaat uit 45 forten. De stelling werd tussen 1880 en 1920 rond Amsterdam aangelegd om de stad te beschermen. Fort bij de Liebrug werd rond 1900 gebouwd en bewaakte de doorgang tussen Amsterdam en Haarlem. Namelijk de spoorlijn, de trekvaart en de weg tussen beide steden. 

Van voedselopslag naar ‘Fort Knox’

Het fort had door de jaren heen verschillende functies. Voor een heel lange tijd was dat vooral opslag. Na de Tweede Wereldoorlog, tussen 1946 en 1948, lag er bijvoorbeeld voedsel voor het Nederlandse leger opgeslagen. De dikke betonnen muren zorgden voor een koele plek voor bijvoorbeeld kaas, fruit, meel en suiker.

Ook werden er hele waardevolle spullen opgeslagen. Diamanten, geld en ook kunst lagen veilig binnen de muren van het fort. Vanaf de jaren 70 gebruikte waardetransportbedrijf Brink’s het fort namelijk als beveiligde opslag. Het fort kreeg daarom de bijnaam ‘Fort Knox’. Dat is een verwijzing naar de zwaarbeveiligde Amerikaanse legerbasis waar goud ligt opgeslagen.

Daarnaast lagen er door de jaren heen andere bijzondere spullen in het fort. Bijvoorbeeld  kunstwerken die waren afgenomen van oorlogsmisdadiger Pieter Menten. En originele muziekopnamen van Platenmaatschappij Sony. 

Stadsherstel Amsterdam gaf het fort een nieuwe toekomst

In 2018 werd Stadsherstel Amsterdam eigenaar van Fort bij de Liebrug. Zij restaureerden het fort en gaven het een nieuwe toekomst. Daarbij was het uitgangspunt niet om alles terug te brengen naar hoe het er oorspronkelijk uit zag. Stadsherstel bewaart liever zoveel mogelijk van wat er is, inclusief de sporen die de tijd heeft achtergelaten. “Wij proberen zoveel mogelijk de authenticiteit te behouden,” vertelt de projectleider. Scheuren in het beton zijn bijvoorbeeld hersteld, maar niet weggewerkt onder een strakke nieuwe laag verf. Zo blijft de geschiedenis letterlijk zichtbaar. Dat past bij de manier waarop Stadsherstel met monumenten omgaat.

Stadsherstel begon in Amsterdam vanuit protest. In de jaren 50 waren veel historische panden vervallen. Plannen voor grote sloop in de binnenstad zorgden voor steeds meer verzet. Amsterdammers Geurt Brinkgreve en anderen wilden de oude gebouwen niet zomaar laten verdwijnen. In 1956 richtten zij Stadsherstel Amsterdam op. De organisatie kocht vervallen panden, restaureerde ze en gaf ze opnieuw een functie. Dat gebeurt nog steeds. Inmiddels heeft Stadsherstel meer dan 750 monumenten gerestaureerd en herbestemd, waaronder woningen, kerken en forten. En dus ook in Haarlemmermeer zijn zij een partij die meerdere monumenten bezitten.

Een fort vol ambacht en creativiteit

Vandaag de dag werken er verschillende ondernemers in Fort bij de Liebrug. Het zijn vooral ambachtelijke en creatieve bedrijven. Er zijn onder meer een zadelmaker en wijnimporteur gevestigd. Bij Casa Fortezza kun je tijdens openingstijden terecht voor Italiaanse wijn, olijfolie en balsamico.

Stadsherstel zoekt bewust naar gebruikers die het leuk vinden om in een monument te werken. En liefst gaan de deuren zo vaak mogelijk open. Zo kunnen voorbijgangers die langs het fort fietsen nieuwsgierig naar binnen kijken en ontdekken wat zich achter de dikke muren afspeelt.

Misschien is dat wel de mooiste nieuwe bestemming van Fort bij de Liebrug: geen afgesloten verdedigingswerk meer, maar een plek waar wordt gewerkt, gemaakt, geproefd en ontdekt. De geschiedenis zit er niet achter glas. Die zit in de muren, de ruimtes en de sporen van gebruik. En ondertussen krijgt het fort steeds weer een nieuw hoofdstuk.