Stoomgemaal Halfweg: veerkracht die blijft draaien
"Ik ga nog één keer een vak leren"
Vrijwilliger Gerard is zelf het bewijs van die veerkracht. Na een loopbaan in de bankwereld meldde hij zich na zijn pensioen aan. “Als bankier had ik weinig technische kennis. Ik had vroeger niet eens een brommer waar ik aan sleutelde. Maar toen ik hier begon, dacht ik: ik ga nog één keer in mijn leven een vak leren."
Gijs is pas sinds kort vrijwilliger bij het gemaal. Jarenlang gaf hij rondleidingen bij de Stelling van Amsterdam. Maar de techniek van stoom fascineerde hem al sinds zijn middelbareschooltijd. En dus meldde hij zich aan zodra hij de oproep zag. "Hier leer je ontzettend veel over stoomtechniek. Maar ook over samenwerken. Als er iets niet werkt, zoek je namelijk samen naar een oplossing.”
Die leergierigheid is kenmerkend voor de vrijwilligersgroep. Sommigen werkten vroeger op stoomschepen en beschikken over een schat aan praktijkkennis. Tegelijkertijd sluiten zo nu en dan ook jonge vrijwilligers aan. Zij nemen bijvoorbeeld kennis uit hun technische opleiding mee naar het gemaal. "Dan zegt zo'n jonge vrijwilliger ineens iets waarvan je denkt: verrek, zo is het ook," vertelt Gerard. "Zo blijft die kennis leven."
Een monument dat nooit echt stilstond
De gemalen Cruquius, Leeghwater en Lijnden maakten het droogmaken van het Haarlemmermeer mogelijk. Dat was destijds een technisch hoogstandje. Toen het eenmaal droog was, ontstond een nieuwe uitdaging: droog blijven. Er werden daarvoor 3 boesemgemalen gebouwd. Deze gemalen in Gouda, Spaarndam en Halfweg moesten het regen- en kwelwater uit de polder afvoeren. Stoomgemaal Halfweg speelde dus een grote rol in dit stuk geschiedenis!
In de loop der jaren groeide het gemaal mee met de techniek. In 1888 kwam er een apart ketelhuis en grotere schepraderen. In 1923 werden nieuwe ketels en een krachtigere stoommachine geplaatst, waarmee de 6 enorme schepraderen vandaag nog altijd indrukwekkende hoeveelheden water kunnen verplaatsen. Sinds 1977 draait het gemaal niet meer om Haarlemmermeer droog te houden. Toch bleef het bestaan. Het werd gerestaureerd en in 1987 opende het de deuren voor bezoekers.
Veerkracht zit in het onverwachte
Werken met machines die meer dan 100 jaar oud zijn, vraagt geduld en creativiteit. Reserveonderdelen koop je niet zomaar en iedere draaidag brengt nieuwe verrassingen met zich mee.
"Vanmorgen wilde de machine bijvoorbeeld niet meteen starten," vertelt Gijs. "Dan moet je snel uitzoeken waar dat aan ligt en improviseren om het probleem op te lossen. Je moet eigenlijk altijd op alles voorbereid zijn."
Geschiedenis die je beleeft
Volgens de vrijwilligers moet iedere Haarlemmermeerder het gemaal minstens één keer bezoeken.
"Bij Cruquius leer je veel over de geschiedenis," zegt Gijs. "En dat is natuurlijk heel bijzonder. Maar hier beleef je echt hoe het vroeger was. Je hoort het lawaai, je ruikt de olie, voelt de hitte en ziet het vuur in de ketels."
Juist die zintuiglijke ervaring maakt een bezoek extra bijzonder. Ook voor kinderen is er van alles te beleven. Help mee met kolen scheppen, assisteer de smid bij het smeden van ijzer of ga op speurtocht. Er is ook een fotobingo en een spannend kijk- en luisterverhaal. Tijdens de stoomdagen kunnen kinderen bovendien een echt stoomdiploma halen. Zo ontdekken ze spelenderwijs hoe techniek vroeger werkte.
Bezoek Stoomgemaal Halfweg op Open Monumentendag 2026
Open Monumentendag draait om het ontdekken van bijzondere plekken. In Stoomgemaal Halfweg ontdek je op zaterdag 12 en zondag 13 september van 11:30 tot 16:30 uur meer dan een monument. Je ontmoet de mensen die het met passie draaiende houden. Hun enthousiasme, vakmanschap en doorzettingsvermogen zorgen ervoor dat dit indrukwekkende stukje geschiedenis niet stilstaat, maar blijft leven. Misschien is dát wel de mooiste vorm van veerkrachtig erfgoed.
